تبلیغات
وبلاگ فرهنگی هنری تاریخی کردستان - پیرانشهر

پیرانشهر

سه شنبه 19 آبان 1388 02:04 ق.ظ

نویسنده : کردستانی
ارسال شده در: شهرهای روژهه لات کردستان ( کردستان ایران) ،
شهر پیرانشهر در جنوب غربی استان آذربایجان غربی و در کنار مرزهای جمهوری اسلامی با عراق واقع شده و به دلیل داشتن ‪ ۶۰۰میلی متر بارندگی در سال از زیباترین و سرسبزترین شهرهای کشور بشمار می‌رود

پیرانشهر (خانا) (به کردی پیران شار به ترکی آذربایجانی Xana یا خانا[) یکی از شهرهای با اکثریتکردنشین استان آذربایجان غربی و مرکز شهرستان پیرانشهر در شمالغربی ایران است. موقعیت جغرافیایی این شهر در ناحیه کوهپایه‌ای‌ قرار دارد که تپه‌ماهورهای آن را بوته‌های همیشه سبز چای در ردیف‌کاری‌های منظم هندسی پوشاندهاسد.

شهر پیرانشهر در جنوب غربی استان آذربایجان غربی و در کنار مرزهای جمهوری اسلامی با عراق واقع شده و به دلیل داشتن ‪ ۶۰۰میلی متر بارندگی در سال از زیباترین و سرسبزترین شهرهای کشور بشمار می‌رود.این شهر بدلیل قرار گرفتن در مسیر جاده ترانزیت جمهوری اسلامی با کشور عراق و دیگر کشورهای حوزه دریای مدیترانه، یکی از بزرگ‌ترین مراکز تجارت خارجی در جمهوری اسلامی است.

 

مردم‌شناسی

بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این شهر برابر با ۵۷٬۶۹۲ نفر بوده است] زبان رایج در این شهر کردی است. مردم این شهر به زبان کردی, لهجه سورانی, زیرلهجه مکریانی تکلم می‌نمایند. این شهر دارای سه ایل به نامهای منگور، مامش و ایل پیران است که مجموعاً بلباس خوانده می‌شوند.منگورها در خارج شهر و در بخش شهرک منگور که توسط دولت جمهوری اسلامی ایران ایجاد گردید ساکن هستند.

نرخ رشد جمعیت پیرانشهر سالانه ۸/۱ درصد است و بیشترین میانگین نرخ رشد جمعیت استان آذربایجان غربی مربوط به پیرانشهر است

کارخانه قند

این کارخانه درسال ۱۳۴۷ توسط شرکت بلژیکی اوکماس و از طریق وزارت صنایع در ۵ کیلومتری جاده پیرانشهر-نقده واقع در استان آذربایجان غربی احداث شد، و طی سالهای فعالیت خود، با استفاده از توانمندی‌های موجود از ظرفیت ۱۰۰۰ تن به ۲۵۰۰ تن چغندر در روز توسعه یافته‌است. محصول تولیدی این واحد ۳۰٬۰۰۰ تن شکر سفید و ۳ میلیون لیتر الکل طبی و ۱۵٬۰۰۰ تن تفاله خشک در سال می‌باشد. کارخانه قند پیرانشهر با جذب ۳۶۵ هزار تن چغندرقند، مقام دوم بیشترین چغندر تحویلی را در کشور کسب کرده است

آب و هوا

آب و هوای شهر در ناحیه شمالی؛ آب و هوای نسبتاً سرد و در نواحی جنوبی معتدل کوهستانی است و دارای فلات‌های مرتفع و خشک و دشت‌های حاصلخیز؛ است. پیرانشهر تحت‌ دو عامل‌ بارز خشکی‌ تابستان‌ و سرمای‌ زمستان‌ کوهستان‌ها قرار دارد. بخش‌ وسیعی‌ از شهر در شرایط‌ آب‌ و هوای‌ کوهستانی‌ سرد و مدیترانه‌ای‌ با باران‌ بهاره‌ قرار دارد. آب‌ و هوای‌ پیرانشهر در تجزیه‌ خاک‌، رویش‌ گیاه‌، گسترش‌ علف‌زار، شرایط‌ مساعد توسعه‌ دیم‌زار، مناطق‌ و معیشت‌ شبانی‌ و گله‌داری‌ و گسترش‌ جنگل‌ و باغ‌داری‌ نقشی‌ تعیین‌ کننده‌ دارد. میزان‌ بارندگی‌ در پیرانشهر از غرب‌ به‌ شرق‌ کاهش‌ می‌یابد. دلیل‌ این‌ امر وجود دیواره‌ کوهستانی‌ ناحیه‌ است‌ که‌ از نفوذ جریان‌هایی‌ که‌ از غرب‌ به‌ فلات‌ وارد می‌شود جلوگیری‌ می‌کند.

بازارچه مرزی

مبادلات کالا از طریق بازارچه مرزی تمرچین این شهر در سال ۲۰۰۵ به ‪ ۱۱۵میلیون دلار رسید. موقعیت بسیار ممتاز این بازارچه در مبادلات کالا این منطقه مرزی را در آینده‌ای نزدیک به فعال‌ترین مرز زمینی کشور به لحاظ ترانزیت کالا تبدیل خواهد کرد. درحال حاضر سالانه صدها هزار تن کالای تجاری و بازرگانی کشورهای عربی و آسیای میانه از طریق گمرک تمرچین به نقاط مختلف جهان ترانزیت می‌شود.

وجود راه‌آهن اربیل در نزدیکی این بازارچه که به شبکه راه‌آهن سراسری عراق و سوریه متصل و امتداد آن به بندر الرازقیه در سوریه منتهی می‌شود، از جمله مزایای مهم برای ترانزیت کالا بویژه برای کشورهای همجوار ایران و کشورهای آسیای میانه به شمار می‌رود.

این بازارچه سال گذشته با صادرات ‪۱۳۳ هزار و ‪ ۴۸۰تن کالا به خارج از کشور رتبه اول صادرات را در بین ۲۸ بازارچه مرزی کشور به خود اختصاص داد.

گمرک زمینی تمرچین در غرب پیرانشهر کوتاه‌ترین مسیر ایران به شمال عراق، و بنادر و سواحل دریای مدیترانه محسوب می‌شود.

توجه ویژه دولت به شهرستان مرزی پیرانشهر و آماده شدن تدریجی زیر ساخت‌های اقتصادی، انگیزه بخش خصوصی را برای سرمایه گذاری در این شهرستان افزایش داده‌است. در صورت ادامه روند سرمایه‌گذاری و محقق شدن طرحها و برنامه‌های در دست اجرا، پیرانشهر به یکی از شهرهای توسعه یافته کشور تبدیل خواهد شد.

وجود منابع غنی آب و خاک، معادن بزرگ و با ارزش گرانیت، قرار گرقتن در مسیر جاده ترانزیت ایران با کشورهای حوزه خلیج فارس و دریای مدیترانه، و وجود نیروی فنی و کارآمد، زمینه را برای هر نوع سرمایه‌گذاری در این شهر فراهم ساخته‌است.

آثار باستانی

آثار باستانی شهر عبارت‌اند از: تپه قلات جلدیان تپة قلات موت آباد تپه آشه وان (گرد) قلات شین آباد گرد مرقد و نیز قلعه و تپه‌ای قدیمی متعلق به دورة ساسانیان در آبادی قدیمی پسوه مرکز دهستان لاهیجان شرقی در حدود ۵ر۱۳ کیلومتری مشرق پیرانشهر.

سنگهای گرانیت

با توجه به نزدیکی پیرانشهر به بازار کشورهای حوزه خلیج فارس و دریای مدیترانه، این شهر برای تامین سنگ‌های تزیینی مورد نیاز کشورهای منطقه از اهمیت زیادی برخوردار خواهد شد.

مکان یابی برای ایجاد شهر سنگ پیرانشهر به پایان رسیده و برای ایجاد آن ‪ ۵۰هکتار زمین مشخص شده که تا ‪ ۱۵۰هکتار قابل توسعه‌است.

باتوجه به آنکه بیش از ‪ ۸۰درصد معادن سنگهای گرانیت آذربایجان غربی در شهرستان مرزی پیرانشهر واقع شده‌اند، این شهرستان برای ایجاد شهر سنگ مناسب تشخیص داده شده‌است.

این شهر با داشتن ‪ ۶۵معدن گرانیت و تولید سالانه ‪ ۳۰۰هزار تن سنگ گرانیت یکی از قطب‌های مهم کشور در تولید سنگ گرانیت به شمار می‌رود.

سنگ‌های گرانیت پیرانشهر هم اکنون یکی از بزرگ‌ترین اقلام صادرات استان آذربایجان غربی را تشکیل می‌دهد. سالانه ۱۷۳ هزار تن سنگهای تزئینی از معادن شهرستان پیرانشهر برداشت می‌شود.

سنگهای تزئینی معادن پیرانشهر بطور عمده از نوع گرانیت رنگی با کیفیت بی نظیر در ایران و جهان است.در این معادن بیش از ۵۰۰ نفر بطور مستقیم و بیش از ۲۰۰ نفر دیگر بطور غیر مستقیم مشغول بکار هستند.

وقایع

از وقایع مهم شهر استقرار واحدهایی از لشکر ارومیه در این شهر پس از شهریور ۱۳۲۰ در جریان هجوم ارتش شوروی به ایران بود.

کشاورزی

اهالی عمدتاً به زراعت باغداری دامداری و تولید صنایع دستی اشتغال دارند. آب کشاورزی و آشامیدنی از چشمه و چاه تأمین می‌شود و محصولاتی از قبیل گندم جو نخود چغندرقند آفتابگردان و محصولات باغی مانند گردو بادام سیب توت انجیر انگور قیسی و به دارد از گیا دارای بلوط سیاه و سقز است. بافت قالی جاجیم و شال از تولیدات صنایع دستی آن به شمار می‌رود. ایلات پیران, منگور و مامش در محدودة آن به سر می‌برند.

.

گردشگری

گردشگاه طبیعی پردانان، سواحل رودخانه‌های زاب، بادین آباد، عرصه‌های جنگلی، آبشارها، تپه‌های باستانی اطراف پیرانشهر و زادبوم‌های عشایری از جمله مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی پیرانشهر محسوب می‌شود.

نام پیرانشهر که در سالهای نه چندان دور مترادف با جبهه و جنگ، دفاع و حمله، توپ و خمپاره بود، هم‌اکنون با گردشگری، بازارچه‌ها، تجارت خارجی، ترانزیت کالا، هتل‌ها و پاساژهای بزرگ مترادف گشته‌است. مراکز تجاری و خدماتی از خیابانهای اصلی به کوچه و پس کوچه‌ها کشیده شده و به همین دلیل قیمت اماکن تجاری و مسکونی با افزایش چشمگیری روبرو شده‌است. حضور بیشمار گردشگران و خریداران در پیرانشهر موجب شده تا تعداد زیادی از مردم پیرانشهر و دیگر شهرهای اطراف برای توسعه مراکز بازرگانی به ساخت پاساژها و مجتمع‌های تجاری روی بیاورند. در زمان حاضر دهها پاساژ و مجتمع تجاری در این شهر در حال ساخت است. گردشگرانی که از شهرهای بزرگ کشور به پیرانشهر سفر کرده‌اند اعتراف می‌کنند که کالاهای عرضه شده در بازار این شهر هم به لحاظ قیمت و هم به لحاظ کیفیت مناسب تر از سایر شهرهای کشور است. نزدیکی پیرانشهر به بازار کشورهای حوزه خلیج فارس و دریای مدیترانه موجب شده تا شرکت‌های بزرگ تجاری و بازرگانی در این شهر نمایندگی‌هایی را مستقر کرده و یا شرکت‌های معتبری را تاسیس کنند.

موقعیت جغرافیایی

شهر پیرانشهر با مساحتی در حدود ۱۶۰۰ کیلومتر مربع در ۴۹ درجه و ۳۶ دقیقه طول شرقی و ۳۷ درجه ۱۶ دقیقه عرض شمالی واقع شده‌است و از شمال به اشنویه و نقده، از جنوب به سردشت, از شرق به مهاباد و از غرب به کشور عراق محدود است.

به دلیل موقعیت سوق الجیشی خاص منطقه (نزدیکی به مرز) پادگانهایی در پیرانشهر مانند پادگان جلدیان پادگان پیرانشهر و پادگان بزرگ پسوه احداث شده‌است.[

شهر دارای دو بافت معماری قدیم و جدید است. بافت قدیمی شهر که در دامنه کوه جای دارد دارای ساختمانهایی از گل و خشت است و بافت جدید شهر که در دشت واقع است ساختمانهایی امروزی دارد. دو محله کهنه خانا و زرگتن که امروزه از محله‌های قدیمی شهر محسوب می‌شوند در گذشته دو آبادی بوده‌اند.

 




دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: - -